|
Klasik keson
(geniş) kuyular ve su sondaj kuyuları vasıtasıyla
akiferlerden su alınabilmektedir. Bazı sondaj
kuyularından hidrostatik basınç nedeniyle pompa olmadan
su kendiliğinden fışkırmakta-çıkmaktadır. Bu tür
kuyulara artezyen kuyular denmektedir.
Zemin
Araştırma Merkezi modern sondaj makine ve kompresörleri
ile su sondaj çalışmalarına devam etmektedir. Sondaj
talepleriniz ve bilgi almak için firmamızla irtibat
kurabilirsiniz.
Sondaj sahası firmamız mühendislerince incelenerek
arazinin jeolojik-hidrojeolojik özellikleri
belirlenmekte ve sahada su arama (rezistivite) etüdü
yapılmaktadır. Etüt sonucu akifer özelliği olan
tabakalar su alınabilecek kırık ve çatlaklar)
derinlikleri tespit edilmektedir.
Sondaj
öncesinde yapılacak su arama-hidrojelojik çalışmalar,
sonucunda uygun sondaj noktası, sondaj derinliği
belirlenmektedir. Çalışma alanı yakınında bulunan komşu
kuyuların derinlikleri sondaj esnasında karşılaşılan
problemler konusunda bilgi sahibi olunması yapılacak
sondaj çalışması öncesinde önemlidir. Bütün bu ön
çalışmalar neticesinde bir kuyu projesi
oluşturulmalıdır.
Sondaj
yapılacak alan en az 2 adet büyük kamyonun (Sondaj
makinesi kamyonu ve komprosör kamyonu) gireceği ve
personelin çalışabileceği genişlikte olmaktadır. Plansız
kentleşme ve yapılaşma nedeniyle sondaj noktasına sondaj
makine ve ekipmanlarının çekilebilmesinde zorluklar
yaşanmaktadır. Saha darlığı olan yerlerde
(bodrum vb.) firmamız portatif sondaj makineleri
ile sondaj yapmaktadır.
-
Çalışma
alanı zemini kaya ortam ise yüksek debi ve basınçlı
(25 bar) komprosör ve çekiç vasıtasıyla delme işlemi
yapılmaktadır.
-
Zeminin
killi-kumlu çakıllı birimlerden oluşması halinde ise
çamur sirkülasyonu vasıtasıyla sondaj işlemi
yapılmaktadır.
Zeminin
özelliklerine göre her iki yönteminde kullanılması
gereken durumlar olabilmektedir. Havalı yöntem her ne
kadar kompresör maliyeti ve yakıt gideri fazla olsa da
sondaja ciddi manada hız kazandırmaktadır. Dolayısı ile
sondaj firmaları işverenler tarafından tercih
edilmektedir. İlave olarak havalı rotary su sondajı
esnasında aşağıda olan su hava tazyiki ile yukarı
çıkmakta ve kuyunun su verimi hakkında bilgi sahibi
olunabilmektedir.Ancak yukarıda bahsedildiği gibi teknik
olarak her zeminde havalı sondaj yapma imkanı yoktur.
Çamur sirkülasyonlu rotary su sondajı esnasında ise kuyu
tamamlanıp techiz edilip kompresör ile hava verilinceye
kadar kuyunun su verimi hakkında elimizde ciddi
tereddütler vardır.
Yıkılma
dökülme vb. zemin problemlerinin olmadığı kuyularda kaya
ortamda günde 200-250m.ye varan sondajlar
yapılabilmektedir. Ancak adı üzerinde yapılan iş
"İğne ile kuyu kazmaktır." Sondajlarda genelde
kuyular hep yıkılır dökülürler. Delme işlemi esnasında
kuyularda özellikle üst kesimlerde yıkılmalar
gözlenebilmektedir. Bu gibi durumlarda kuyuda
muhafaza borusu kullanılması gerekmektedir. Muhafaza
işleminde genel olarak 6" ve 8" metal muhafaza
boruları kullanılmaktadır.
Özellikle
çamur sirkülasyonlu su sondajında kuyudan gelen
malzemeden belli aralıklarla numune alınarak jeolojik
yapı ve su verebilecek tabakalar hakkında bilgi sahibi
okunulması sondajın verimi açısından önemlidir. Kuyudan
gelen numune ve su durumuna göre kuyu projesinde
değişiklikler yapılabilmektedir. Kuyu işverenin onayı
ile derinleştirilebilir, kısaltılabilir (aşırı su
durumunda), kuyu yeri değiştirilebilir.
Muhafaza
borusu indirilmesi ve delgi işlemini takiben kuyu techiz
borusu ile techiz edilmektedir. Techiz borusunun bazı
kesimleri kapalı (düz) bazı kesimleri ise filtreli dir.
TSE li, DSİ şartnamelerine uygun plastik techiz boruları
ülkemizde de üretilmekte ve sondaj işlerinde yaygın
olarak kullanılmaktadır. en çok kullanılan techiz
borusu sırasıyla 140 mm., 175mm. ve 200 mm. dir.
Kuyunun
techiz işlemini takiben kuyu çakıllanarak yüksek
basınçlı kompresör ile temiz su gelinceye kadar inkişafı
yapılır. Kuyu içerisinde bulunan gözeneklerdeki kil-silt
gibi malzemelerden kuyu arındırılır. havalı delme
ve inkişaf esnasında kuyudan gelen suyun miktarı
ölçülerek kuyu verimi ve debisi, statik, dinamik
seviyeler, pompanın yerleştirileceği kuyu derinliği
hakkında bilgi sahibi olunmaktadır.
Kuyu inşaat
ve montaj işlemlerin tamamlanmasından sonra kuyu
etrafına, 1x1x0,5 m. beton bir blok yapılmalıdır.
Kuyumuz artık dalğıç pompa indirmeye ve su alınmaya
müsaittir.
SONDAJ
ESNASINDA ve SONRASINDA YAŞANABİLECEK PROBLEMLER
Çoğu insan
hayatında hiç sondaj yaptırmamıştır. Dolayısı ile
herkesin tecrübeli bir sondaj mühendisi gibi sondaj
uzmanı olmasını, sondaja ait terimleri bilmesini,
sondajın işleyişini bilmesini beklemek haksızlık olur.
Bu nedenle sondaj firması tarafından işverene izah
edilen sondajla ilgili detaylar ya anlaşılmamakta
yada unutulmaktadır. "Söz uçar yazı kalır"
atasözünü kendimize düstur edinerek mutlaka yazılı
olarak sözleşme yapılmalı gerek işverenin gerekse sondaj
firmasının mağduriyetleri önlenmelidir. Sondaj esnasında
ve sonrasında yaşanabilecek problemler ve dikkat
edilmesi gereken hususlardan bazıları:
Kuyu
yeri:
Kuyu yeri sizin arsanız içinde mi?
Birim
fiyat:
Birim fiyata neler dahil, boru, komprosör, muhafaza
borusu, mobilizasyon, yol açılması vb.
Muhafaza
Borusu: Sondaj da çok ihtilafa düşülen konulardan
biridir. Genel olarak muhafaza borusu fiyata dahil
değildir (sondaj öncesi kullanılıp kullanılmayacağı, ne
kadar metre kullanılacağı belli kesin olarak belli
olmadığı için). Sondaj sonrasında birim fiyata ilave
olarak muhafaza borusu bedelinin konması karşısında
işveren şaşırmaktadır. Sözleşmede muhafaza borusunun
kimin tarafından karşılanacağı açık açık belirtilmeli ve
sözlü olarak müşteriye izah edilmelidir.
Kuyudan
Su çıkmaması: Kuyudan su çıkmaması durumunda
ödemenin nasıl yapılacağı sözleşmede net olarak
yazılmalıdır. Hiç bir sondajcı (insaniyet
itibariyle) su çıkmayan bir kuyuda işverenden parasını
alsa bile sevinemez.
Kuyuda
Suyun Zamanla Kaybolması: Kuyudan suyun zamanla
kaybolması durumunda garanti koşulları sözleşmede net
olarak yazılmalıdır.
Dalgıç
pompa arızları: Dalgıç pompa ve sondaj farklı
firmalara yaptırılabilmektedir. Pompa arızalarında kim
muhatap olacak.
Kuyu-techiz kaç metre: Sondaj bitmeden kuyu
borulanmadan önce sondaj takımı kuyu içinde iken işveren
veya temsilcisi nezaretinde takımlar çekilmelidir.
Dışarıya çıkan takımlar sayılarak kuyunun derinliği
tespit edilmelidir. Yine aynı şekilde kuyuya
techiz-borulama yapılırken indirilen borular
sayılmalıdır. Sondaj sonrası kuyu içerisine ip
sarkıtarak vb. yöntemler kuyu derinliğini ölçmek için
güvenli değildir.
Kuyunun
hiç delinememesi: Kuyu teknik ve jeolojik nedenlerle
belli bir metrajdan sonra ilerleyemeyebilir. Bu durumda
ne yapılacağı sözleşmede belirtilmelidir.
KUYU
BAKIMI VE KUYU TEMİZLİĞİ
Sondaj
kuyuları jeolojik yapıya bağlı olarak (kil-silt
oranının yüksek oluşu vb.) temizlenmeye ihtiyaç
duyarlar. Kuyu temizliğinde en çok kullanılan yöntem
yüksek basınçlı ve debili kompresör vasıtasıyla kuyunun
temizlenmesidir.
Temizlik
öncesi kuyuda mevcut dalgıç pompa çıkarılır.
Kuyuya pompasız olarak borular yeniden indirilir.
Yukarıdan kademeli olarak kompresör ile hava verilir
(ani olarak hava verilmemelidir, borular kuyu zarar
görebilir). Kuyudan temiz su gelinceye kadar kuyuya hava
verilmeye devam edilmelidir (kuyuda su var ise).
Temizlik işlemi sonunda kuyu eski temizliğine ve
debisine ulaşır. Ancak yeraltı su seviyesinin zaman
içinde düşmesine bağlı olarak temizlik işleminden
verim alınamadığı durumlarda olabilmektedir. |
